23 juin 2021

Landes : mémoire, témoignage et débat dans nos échos en gascon

A L’EsperonL’estiu que torna e dab eth, belèu, la fin de la grana raca qui nos emmasca. Que vau mélher pensar a causas regaudissenta, a las flors, au estanquets que tornan arcuélher los clients per un… Lire l’article original

A L’Esperon

L’estiu que torna e dab eth, belèu, la fin de la grana raca qui nos emmasca. Que vau mélher pensar a causas regaudissenta, a las flors, au estanquets que tornan arcuélher los clients per un petit chap e aus espectacles qui son anonciats. Dab las precaucions elementàrias evidentament. Totun n’es pas interdit de’s soviener. Atau, divés qui arriba, dens l’encastre de las « Encontres en Grana Lana » organizadas per la Liga de l’Ensenhament (www.laligue40.fr), ua lectura dab acompanhament musicau (pianiste : Stéphane Delincak) serà hèita per lo comedian Patrick Abéjean au larèr municipau de L’Esperon (20 h 30). Que legerà tròç d’un libe chic coneishut de l’escrivan Roland Dorgelés (1885-1973). Aqueth membre de l’Acadèmia Goncourt (que’n estó president de 1954 a sa mòrt), trobèt refugi, de 1942 a 1944, en tèrra gascona, deu costat de Salias-deu-Salat (termièras entre Comenge e Coserans).

Un petit Orador

Arron la fin deu conflicte, l’inventor de l’expresion « la Drôle de guerre » publiquèt un recit de las soas « vacanças forçadas », de la « Desbacla » e las sos erranças de Tours a Arcaishon, de Marselha a las Pireneas. Ua ocasion de saludar tanben lo son amic lo pintre Raoul Dufy qu’arcuelheish dens lo son refugi comengés. Lo Dorgelès, rendut celèbre per « Les Croix de bois » qui manquèt lo Goncourt 1919 cap au Marcel Proust coronat par « A l’ombre des jeunes filles en fleurs », explica e raconta tanben l’ambient pesuc de l’ocupacion dab inquietants personatges collaborators de la Gestapo. Qu’evoca tanben l’òrre chaple deu vilatjòt de Marsolàs per ua colona de la division SS « Das Reich », lo 10 de junh 1944. Los soldats de l’armada nazi èran a perseguir los maquisards dens la seuva vesina de Betchat, en Arièja (Coserans). Bilanç ; 32 morts (dont 14 mainats) e d’autas victimas dens d’autes vilatges. A l’aute cap de las tèrras occitanas, lo medish jorn, un aute massacre tristament famós se debanèt, lo d’Orador de Glana, en Lemosin (643 victimas).

Testimoniatges

Qu’es lo parat de rapelar que la dinamica associacion « Eth Ostau comengés », presidida per lo Joan-Pau Ferré, qui tribalha sus Comenge e Coserans tanben (vaths deu Salat, de Biròs ou deu Lez, de Vathmala…), publica pro de tradicions dab las paraulas, màgerment en òc, qui las acompanhan. Atau, qu’a publicat un libe-CD de testimoniatges sus la vita de tot dia penden la guèrra de 1939-1945. Ua mena de contre-punt au libe deu Roland Dorgelès : « petitas istuèras que hèn era grana Istòria », ce ditz (http://ostaucomenges.org, Colleccion « Oralitat de Gasconha », n°34).

Sent Joan

En aquera temporada pròcha deu solstici d’estiu (20-24 de junh), qu’i a justament pro de manifestacions autorn deus huecs de la Sent Joan en Comenge. Que’us aperan tanben brandons, halhas o halhars. Dens las Lanas o en Vasdés, que coneishen la tradicion de la halha de Nadau. Mes dens las Pireneas, costat francés (en Barossa, près de Luishon) o de l’aute costat de la frontèra estatau (Val d’Aran gascon, Vall d’Anèu dens lo Pallars Sobiran en Catalonha, Andòrra, ), qu’an prepausat en 2015 de labellizar las halhas de la Sent Joan au patrimòni de l’Unesco. Suu site d’Eth Ostau comengés que trobaratz pro de rensenhaments (manifestacions, articles).

Sus las ondas

La lei Molac adoptada lo 8/04 mes en partida censurada per lo Conselh constitucionau lo 21/05 hè tostemps parlar e comentar. La malicia que prem los defensors de las lengas ditas regionaus n’es evidentament pas estupada. « Qu’an tocat a l’intime », ce dishót quitament lo Sénher François Bayrou, estacat a la soa tèrra gascona deu Bearn, qui en 1993 avè lançat lo « proclam de Pau ». Qu’anonciava que « lo temps de la vergonha èra acabat »… Avossi podut tornar chebitejar aquera afirmacion a l’aurelha deu son amic lo President o deu son successor arrua de Grenelle davant que la maquina infernau se hiquèssi en moviment ! Mei portada per natura sus la cultura parisenca mes estacion « a l’esperit d’obèrtura » totun, França Cultura qu’a consacrat divés passat ua emission de 56 minutas atau titolada : « Quau escòla per que vivin nòstas lengas regionaus ? » Qu’i entenen diferents punts de vista e testimoniatges cuelhuts en Bretanha, Bascoat o region Occitània. Que son seguits d’un petit debat entre ua jurista constitucionalista e lo quite director generau de l’ensenhament escolari (www.franceculture.fr/emissions/grand-reportage/grand-reportage-du-vendredi-04-juin-2021). Egau ! Los temps que demòran bien incertans.

Capberton dens « País gascons »

Arremarcats dens lo numero 307 de « Pais gascons » (mai-junh 2021), revista publicada pe Per noste e gavidada per lo Daniel Lagoueyte, dus bèths articles d’Elisa Harrer : ua passejada dens la ciutat de Capbreton e ua fina analisa deu recuelh de novèlas de l’Albert Peyroutet (1931-2009), « Que l’aperavan Colorado ». Publicat per l’Escòla Gaston Febus en 1989, aquestas novèlas qu’an per punt comun la hugida e la nostalgia. Lo Peyroutet, professor d’anglés, qu’estó notadament inspirat per aqueths Bearnés, Bascos o Bigordans partits cap a las Americas per har fortuna. O non…

Lire l’article original